Er zijn alleen maar slachtoffers in dit verhaal

Ik werk in een grote psychiatrische instelling in het zuiden van het land. Het is vandaag precies zeven weken geleden dat onze arts-assistent Martijn, achterna gezeten werd door Frederik, één van onze patiënten. Frederik had een mes in zijn hand en had eerder slachtoffers gemaakt. Die incidenten waren ernstig geweest. Het had echt heel anders kunnen aflopen, dat realiseerden we ons maar al te goed.

We waren geschrokken maar ook boos. De spanning liep al langer op bij deze patiënt en we hadden op meer medicatie aangedrongen. We hadden ook gezegd dat het om de veiligheid ging en dat we die binnen deze setting niet meer konden waarborgen. De patiënt had grenzen nodig, en pillen. Nu was er dan echt iets ernstigs gebeurd en we hadden het allemaal zien aankomen. Na het incident werd hij eindelijk overgeplaatst.

Martijn heeft zich na het incident ziek gemeld. Na een week of zo kwam hij terug. We wilden er graag over praten met hem, maar het lag allemaal heel gevoelig. We wisten dat hij aangifte had gedaan en het ook had besproken met de leidinggevende maar wij bleven als verpleegkundig team ook met frustraties zitten. Het was niet voor het eerst dat zoiets gebeurde en het zou ook niet voor het laatst zijn want er werd geen lering uit getrokken. We hadden alweer een patiënt op de afdeling waarbij de spanning opliep: Dennis.

Dennis heeft last van zowel psychosen als manische perioden. Dit -in combinatie met weinig ziekte-inzicht- is bij hem een explosief mengsel. Ook hij is bekend met eerder agressieve uitbarstingen en het scenario voltrok zich eigenlijk opnieuw. Het ongelukkige toeval was dat de Martijn onder supervisie van de afdelingspsychiater zijn behandelaar was. Op de afdeling merkten we het eerst dat het niet goed ging met Dennis. Geagiteerd, onrustig gedrag, dreigende uitlatingen als “Jullie halen het bloed onder mijn nagels vandaan”. Ik heb er zelf bij herhaling op aangedrongen bij de psychiater om de medicatie op te hogen.

De afdelingspsychiater is echter geneigd om met de wensen van de patiënten mee te gaan en deze patiënt wilde helemaal geen extra pillen, hij vond zichzelf niet ziek. Toen ik de psychiater er voor de derde keer op aansprak deed ik het verzoek om dan in elk geval extra ’zo nodig medicatie’ voor te schrijven, dan hadden we wat achter de hand. Hij leek ermee akkoord te gaan maar toen ik later in de medicatiemap keek was er niets uitgeschreven. Ik heb de teamleider er ook op aangesproken maar deze verwees me naar de psychiater. Zo bleef alles zoals het was.

Elke dienst kon je iets verwachten. We liepen op eieren, soms ging het redelijk goed, soms was het op het randje en liep hij te ijsberen. Iedereen had er last van. Niet alleen de verpleegkundigen maar ook de medepatiënten. Regelmatig kwam er iemand naar ons toe die bang was, patiënten hielden zich soms schuil op hun kamer maar het kwam ook voor dat hij zomaar kamers van anderen inliep en hij liet zich hier niet op aanspreken.

Vandaag ging het uiteindelijk mis. Ik was er niet bij maar hoorde het in mijn late dienst. Mijn collega van de dagdienst zat met hem in gesprek en hij gaf haar uit het niets voluit een klap, recht in haar gezicht, ze had een bloedneus en losse tanden. Op zich was het letsel niet het allerergst. Wat voor haar het ergst was, dat ze op dat moment voelde dat hij door zou gaan met slaan, dat haar leven in gevaar was. Ze is gaan schreeuwen en ze had het geluk dat er andere patiënten bij waren die het allemaal op een schreeuwen zetten. Op dit kabaal waren andere verpleegkundigen aan komen rennen en hadden haar ontzet. Ze had geen tijd om de alarmknop ingedrukt te houden. Ze was totaal overstuur.

Eén van de verpleegkundigen deze dienst was de eerstverantwoordelijk verpleegkundige van Dennis. Ook zij trok het niet meer na het incident. Het bleek dat ze bij herhaling op preventieve maatregelen had aangedrongen, bij Martijn nota bene, en zich nooit gehoord had gevoeld. Nu het dan zover was dat er daadwerkelijk weer een slachtoffer was gevallen ontkende Martijn dat er ooit op maatregelen was aangedrongen. Dit deed voor de eerstverantwoordelijke de deur dicht. Ze voelde zich zo in de steek gelaten dat ze zwaar geëmotioneerd, ziek naar huis is gegaan.

Dennis is vandaag acuut overgeplaatst. Nu kon dat blijkbaar wel. De patiënt van het mes -Frederik- zit overigens inmiddels in de gevangenis. Deze patiënten zijn dader geworden maar evengoed slachtoffer. Ze zijn ziek, heel ziek. En de agressie is deel van hun ziektebeeld maar dit had niet hoeven gebeuren. Beiden zijn door de situatie verder gestigmatiseerd. Het feit dat ze dader werden had voorkomen kunnen worden. Er zijn alleen maar slachtoffers in dit verhaal.

Uit verhalen van verschillende verpleegkundigen II

• De hals van mijn collega is zelfs doorgesneden. Hij heeft het overleefd maar ik zal nooit de situatie vergeten. Mijn heftig bloedende collega en patiënten er omheen in totale verbijstering.

• In het intakegesprek kwam naar voren dat we de patiënt niet op zouden nemen op deze afdeling. Hij stond op, liep de afdeling op en zette een mes op de keel van een patiënte ‘je neemt me op, anders gebeuren er dingen die jullie zeker niet willen’ zij hij toen.

• Haar veiligheid op de afdeling kan helaas niet altijd gewaarborgd zijn. Ze krijgt te maken met een agressie-incident en wordt geslagen door een medepatiënt. Ook wordt een medecliënt verliefd op haar en stalkt haar. Mw. laat niet blijken dat ze onder de indruk is van deze incidenten. Maar haar is wel duidelijk dat de prikkels op de afdeling haar niet altijd goed doen. Het is voor haar moeilijk om de rust op te zoeken, er is immers altijd wel wat te beleven op de afdeling.

• We wisten dat deze patiënt gevaarlijk was, hij was allang bij ons opgenomen. Om hem toch te mobiliseren mocht hij naar tuintherapie. De afspraak was, dat hij een kwartier na vertrek zou bellen dat hij was aangekomen. Hij zag kans om in dat kwartier bij een ander paviljoen een ruit in te slaan, een patiënte te misbruiken en vrijwel zonder vertraging vanaf de tuin te bellen.

• Het betrof een ex-patiënt die boos was. Hij kwam verhaal halen, sloeg een ruit in en mishandelde een collega. Deze heeft de politie gebeld en aangifte gedaan. ’s Avonds liep hij weer rond. Ze konden hem niet vasthouden want er was psychiatrie in het spel.

Voorbij de stilte

Brekend glas, bloed, de geur van angstzweet, blikken van woede en wanhoop.
Maar ook de stilte, het “niet zeuren want het hoort bij je vak”.
Soms schrik ik er wakker van.

Het is al zolang geleden dat het mis ging. Op de afdeling waar ik werkte reageerden we op een golf van lawaai. We renden de badkamer in ik gleed echter uit door het water. Een pijnlijke steek in mijn been maakte mij weerloos. Ik keek recht in de ogen van een woedende patiënt die met een van de muur getrokken wasbak boven mijn hoofd stond. Ik sloot mijn ogen en wachtte op de klap. De klap bleef uit. Dagen later vroeg ik de patiënt wat hem weerhouden had te gooien. Zijn antwoord was simpel. Ik wil dood, jij toch niet?

Jaren later ging het te vaak mis. Een patiënt probeerde regelmatig het licht uit mijn ogen te slaan. Slechts gesteund door een enkele collega moest ik niet alleen de strijd keer op keer aangaan met deze patiënt, maar ook met de toenmalige bazen die dat gezeur over een klein beetje agressie maar onzin vonden.

Dat konden ze makkelijk roepen vanuit hun kantoortjes. Zei vingen de klappen niet op, collega’s wel. Ik zag goede verpleegkundigen sneuvelen, jonge leerlingen getraumatiseerd afhaken. Ook ik trok het niet meer. Na het zoveelste incident waarbij ook mijn kinderen bedreigd werden, werd de toegezegde overplaatsing ongedaan gemaakt. Het koste mij bijna mijn baan, maar uiteindelijk werd er actie ondernomen.

Het meest bedreigend vond ik niet de patiënt die vanuit zijn defecte gedrag handelde. Maar wel de slappe, laffe houding van mijn toenmalige bazen. Pas toen de media er aandacht wilde gaan besteden ondernam men actie.

Géén acuut gevaar? Wél acuut gevaar!

Een patiënt werd na weken van bedreigingen, eindelijk met behulp van politie gesepareerd. Vooral de laatste dagen waren er veel incidenten, vooral naar jonge vrouwelijke collega’s. Eentje heeft hij geprobeerd in het donker op de parkeerplaats uit haar rijdende auto te trekken, hij had zich schuil gehouden achter een boom.

De separatie gebeurde op zaterdag, halverwege van de avond. We waren er bijna de hele dienst mee bezig geweest, nauwelijks tijd gehad voor de rest van de patiënten. Nadat hij gesepareerd was, was iedereen opgelucht. Nu hoeven we niet meer steeds op onze hoede te zijn en achter elke boom te kijken. Eindelijk een paar dagen rust, dachten we.

De volgende morgen wordt hij in de separeer beoordeeld door de crisisdienst en deze zegt: “Op dit moment gaat er geen gevaar uit van de patiënt”. Dus mocht de patiënt meteen weer naar buiten en binnen een uur heeft hij weer twee jonge vrouwelijke collega’s flink bedreigd. We zijn er opnieuw bijna de hele dienst mee bezig geweest en weer moest de politie er aan te pas komen. Waarom is het voor artsen zo moeilijk om te luisteren naar verpleegkundigen?

Verwurgd

Ik werk op de eerste verdieping. Ik liep een keer door de hal beneden en hoorde uit het trappenhuis vanaf de eerste verdieping een van mijn patiënten schreeuwen. Toevallig liep Karla ook in de hal en ze zei tegen me dat ze iedere keer als ze hem hoort schreeuwen bang wordt en het kantoortje wil invluchten. Ik zei: “Maar je werkt toch beneden?”. Ze zei dat ze een keer door die patiënt verwurgd is. Hij liep toen ook zo te schreeuwen en ze had vriendelijk aan hem gevraagd wat er aan de hand was en of ze iets voor hem kon doen.

Ik had het verhaal eerder gehoord, dat een collega hier bijna dood was gegaan door verwurging en net op tijd door haar collega’s ontzet kon geworden. Het was een jaar voordat ik hier kwam werken gebeurd. Ik wist alleen niet dat het Karla was. Ik vind het heel erg voor haar dat ze elke keer angstig wordt en herbelevingen krijgt als ze hem hoort. Ik ken deze patiënt en weet dat hij om de dag wel een keer schreeuwt. Ik vind het eigenlijk schandalig dat Karla dit telkens moet ondergaan.

Uit verhalen van verschillende verpleegkundigen I

• Deze patiënt was net opgenomen en direct was er een beklemde sfeer op de afdeling. Twee patiënten zijn die avond nog ongepland naar huis gegaan. Ze durfden gewoon niet meer op de afdeling te blijven.

• Ik heb het maar één keer meegemaakt dat iemand echt verkracht is op de afdeling. Lastigvallen gebeurt veel vaker en je weet natuurlijk niet wat je niet hoort.

• Een patiënt had ooit een relatie met een mede-patiënte. Nadat ze het uitgemaakt had bleef hij nog een half jaar achter haar aanlopen voor seks en moest ze hem bijna dagelijks letterlijk van zich af schreeuwen. Gelukkig was ze dan heel woest en onbenaderbaar en kon ze zichzelf daarmee redden. Soms moesten wij hem, afgaande op haar geschreeuw, uit haar kamer te plukken.

• Een patiënt van ons blijft nu al een jaar om beurten zeggen dat hij onze collega Bianca van de andere afdeling zo leuk vindt, en een dag daarna dat hij een mes wil kopen om haar te doden. Vervolgens heeft hij weer berouw van zijn woorden en zegt hij dat hij zoiets nooit zal doen en dat hij zijn stemmen nooit zal gehoorzamen. Maar twee weken later herhaalt het zich weer. Ik word daar soms behoorlijk nerveus van, want je houdt er toch rekening mee dat hij wel een keer dat mes koopt.

• Het was op een afdeling met dementerende ouderen. Die ene Korsakow-patiënt zorgde voor zoveel dreiging en onrust dat de meesten stilletjes in een hoekje bleven zitten. Sommigen werden juist erg onrustig of schreeuwerig. Iedereen was bang.

Uit het niets, een salvo van vuistslagen

Ik noem mezelf maar even Roderik. Ik zat een keer te lezen in het kantoortje, met mijn rug naar de open deur. Plotseling kreeg ik een salvo van vuistslagen tegen de zijkant van mijn hoofd, om beurten links en rechts. Pas na enige tijd drong het tot me door dat ik voorover moest buigen. Ik keek achterom en zag iemand weglopen. Ik kreeg een waas voor mijn ogen en vloog achter hem aan en gaf hem een vuistslag terug, tegen zijn arm die afketste op zijn kin. Daarna kalmeerde ik en liep ik terug naar het kantoor.

Ik moest op het matje komen en werd op non-actief gesteld en later overgeplaatst naar een andere locatie. Ik voelde me enorm schuldig dat ik een patiënt had geslagen. Mijn ondersteuner van de vakbond zei me dat wanneer je zoiets doet, het ‘zelfverdediging in exces’ wordt genoemd. Met andere woorden, dan heeft het te maken met de adrenalinestoot die je op dat moment krijgt.

Later hoorde ik dat de patiënt was overgeplaatst naar een zwaardere setting. Een van mijn collega’s is eens gaan terugzoeken in de rapportages en telde negen incidenten door deze patiënt in de afgelopen 11 maanden. Zes op dezelfde manier als bij mij, zowel tegen verpleegkundigen als tegen medepatiënten. Bij 1 incident heeft hij met een mes gezwaaid en bij 2 incidenten ging het om het betasten van vrouwen. Wie weet wat hij op straat allemaal gedaan heeft.

Pas op mijn nieuwe werkplek vond ik een email van de psychiater van mijn oude afdeling waarin duidelijk stond dat ik overgeplaatst was omdat “de verhouding tussen Roderik en zijn leidinggevende toch niet meer goed was”. Ze had een reden gevonden om me te lozen.

Een paar weken later hoorde ik van een oudcollega dat op mijn oude afdeling een leerling verpleegkundige flink in elkaar was geschopt en geslagen voor een patiënt. Toen ze tegen de collega’s vertelde wat er gebeurd was zei ze: “Ik durfde me niet te verweren omdat ik er steeds aan moest denken wat er met Roderik was gebeurd.”

Wat me heel goed heeft gedaan is dat een van de patiënten op mijn oude afdeling van plan was een actie te starten “om Roderik terug te krijgen”. Hij is toevallig twee jaar later overgeplaatst naar de afdeling waar ik nu werk en we hebben een speciale band met elkaar.